Prompt Engineering
Prompt engineering: biến yêu cầu thành spec
Bạn nhờ AI viết một email xin nghỉ cho sếp. Hai prompt dưới đây, prompt nào sẽ cho bạn email đúng ý ngay lần đầu?
Hãy tưởng tượng bạn vừa tuyển một trợ lý mới. Người này rất thông minh, đọc cực nhanh, nhớ mọi thứ bạn vừa nói nhưng chưa biết bạn đang làm gì, khách hàng của bạn là ai, hay sếp của bạn khó tính đến mức nào. Nếu bạn chỉ bảo “viết cái email đó đi”, trợ lý sẽ đoán bừa. Nếu bạn đưa đủ chi tiết (gửi ai, để làm gì, dài bao nhiêu, giọng nào), trợ lý làm đúng ngay.
AI chính là người trợ lý đó. Prompt là cách bạn dặn dò. Chất lượng dặn dò quyết định chất lượng sản phẩm. Dặn mơ hồ thì kết quả mơ hồ. Dặn rõ thì kết quả sát ý hơn. Trong phần tiếp theo, bạn sẽ tự tay lắp ráp một prompt từng mảnh và nhìn điểm chất lượng tăng ngay trước mắt.
Hình minh họa
Tự tay lắp ráp một prompt
Bật/tắt từng mảnh ghép. Quan sát prompt được dựng lại và điểm chất lượng tăng theo.
Bật từng mảnh ghép bên dưới và xem prompt được dựng lại theo thời gian thực. Thanh bên phải là điểm chất lượng ước lượng.
Hãy viết email xin nghỉ 3 ngày gửi sếp trực tiếp, lý do: vợ sinh con đầu lòng.
Còn mơ hồ
Prompt mơ hồ và prompt cụ thể
4 prompt văn phòng đời thường. Nối bản mơ hồ với bản đã được “chỉnh trang”.
Nối prompt mơ hồ bên trái với phiên bản cụ thể ở bên phải. Bấm một ô ở cột A, rồi bấm ô tương ứng ở cột B.
Cột A
Cột B
Phẫu thuật một prompt bệnh
Một prompt mơ hồ đang nằm trên bàn mổ. Kéo 4 mảnh ghép vào đúng vùng để cứu nó.
“Viết bài giới thiệu cho sản phẩm mới”
Kéo từng mảnh ghép vào đúng vùng điều trị. Mỗi vùng chỉ nhận đúng một mảnh. AI đang chờ bạn làm rõ.
Kéo 4 mảnh ghép vào 4 ô tương ứng để biến prompt mơ hồ thành prompt rõ ràng.
Sếp vừa nhờ bạn gửi bản tóm tắt cuộc họp 30 phút sáng nay. Bạn muốn AI viết giúp. Prompt nào là tốt nhất?
Giải thích
Mở ChatGPT, Claude hay Gemini, gõ “viết email gửi sếp”, rồi bạn thường nhận lại một bản nghe được nhưng quá chung chung. Khi bạn thêm người nhận, lý do, độ dài và giọng văn, bản email đổi hẳn. Kỹ năng đó gọi là prompt engineering: thiết kế prompt để AI hiểu đúng việc, đúng định dạng, đúng giọng và đúng đối tượng. Bạn không cần biết lập trình hay học toán, chỉ cần biết cách dặn rõ.
CRAFT là 5 chữ cái bạn nên nhắc bản thân mỗi khi gõ prompt. Mỗi ô bên dưới là một mảnh, màu sắc giúp não bạn nhớ lâu hơn một danh sách gạch đầu dòng.
Khi bạn đã có khung CRAFT trong đầu, bước tiếp theo là tránh những cái bẫy phổ biến mà dân văn phòng hay vấp. Năm bẫy dưới đây chiếm hơn 80% các lần bạn “không hài lòng với AI”.
Bệnh: "Viết email xin lỗi"
Cách sửa: "Viết email xin lỗi khách hàng doanh nghiệp vì giao báo cáo trễ 2 ngày. Giọng chuyên nghiệp, có cam kết cụ thể, dưới 100 từ."
Bệnh: "Viết email và tóm tắt cuộc họp và dịch sang tiếng Anh"
Cách sửa: Tách thành 3 prompt riêng, mỗi prompt một việc. Dùng xong cái này mới chuyển sang cái kế.
Bệnh: "Viết bài giới thiệu sản phẩm"
Cách sửa: "Viết bài giới thiệu máy lọc nước cho khách hàng là mẹ bỉm sữa 28-35 tuổi, ở chung cư Hà Nội."
Bệnh: "Viết giống giọng của sếp em"
Cách sửa: Dán 1-2 email cũ của sếp vào prompt, rồi nói: “Viết tương tự giọng trên, nội dung mới là…”
Bệnh: "Tóm tắt báo cáo này"
Cách sửa: "Tóm tắt báo cáo dưới đây thành 5 gạch đầu dòng, mỗi dòng 1 câu, tổng dưới 120 từ."
Nhìn sự khác biệt: trước và sau khi áp dụng CRAFT
“Viết báo cáo tuần cho team marketing”
“Tuần này team đã làm nhiều việc. Các hoạt động diễn ra tốt. Chúng tôi sẽ tiếp tục cố gắng trong tuần tới.”
“Bạn là leader team marketing. Viết báo cáo tuần gửi sếp, 3 phần: (1) kết quả chính có số liệu, (2) vấn đề gặp phải, (3) kế hoạch tuần sau. Mỗi phần dưới 40 từ, giọng trực tiếp.”
“Kết quả: ads Facebook đạt CPC 4.2k (tốt hơn tuần trước 18%), landing page tăng conversion từ 2.1% lên 3.4%. Vấn đề: nội dung blog chậm 2 ngày. Kế hoạch: thuê thêm freelancer, đẩy brief trước thứ 2.”
Thư viện 4 khung prompt cho dân văn phòng
Bốn tình huống dân văn phòng gặp mỗi tuần. Mỗi khung đã điền sẵn 3 ô. Bạn chỉ việc đổi nội dung cho hợp hoàn cảnh của mình.
{"product":"thẻ tín dụng","issue":"không hoàn tiền","priority":"high"}
Prompt engineering còn có thêm một số kỹ thuật nâng cao khi bạn muốn AI suy luận nhiều bước. Bạn có thể tìm hiểu thêm về chain-of-thought (yêu cầu AI suy nghĩ từng bước trước khi kết luận) và in-context learning (cho AI vài ví dụ mẫu ngay trong prompt). Ngoài ra, tham số temperature quyết định AI sáng tạo hay bảo thủ. Tham số này hữu ích khi bạn muốn AI cho ra nhiều bản nháp khác nhau.
- Prompt là bản dặn dò cho trợ lý. Càng rõ ràng, AI càng đi đúng ý ngay lần đầu.
- Khung CRAFT: Context (bối cảnh) + Role (vai trò) + Action (nhiệm vụ) + Format (định dạng) + Tone (giọng)
- Luôn nêu rõ đối tượng đọc và độ dài. Đây là hai mảnh dân văn phòng hay quên nhất.
- Khi muốn AI viết đúng giọng của mình, dán 1-2 ví dụ mẫu vào prompt, đừng mô tả bằng lời.
- Không có prompt hoàn hảo lần đầu. Chỉnh từng phần nhanh hơn viết lại từ đầu rất nhiều.
Kiểm tra hiểu biết
Bạn cần AI viết email xin nghỉ 3 ngày gửi sếp. Prompt nào là tốt nhất?